Teachers of Gujarati

For teachers of Gujarati, wherever in the world they are, our aim is to bring you together to share your knowledge and expertise. This site aims to bring together as many resources and people as possible to provide a rich teaching knowledge base. So please get in touch with the us at editor@amarugujarati.org to start sharing your knowledge.

Ravindra Bhavan, Gujarati Sahitya Parishad and Gujarat Vishvakosh Trust, Ahmedabad, propose to pay homage to Rabindranath Tagore on his 150^th birthday by organising a Seminar and a concert of Rabindra Sangeet in Ahmedabad.

The Seminar has been organised under the guidance of Shri Sankha Ghosh, an eminent poet and concordance of Tagore. He has kindly agreed to grace the occasion.

Rabindar Sangeet:

Debashish and Rohini Raychaudhary (Kolkata) with William Radice –                               How Musically You Sing

Venue: Shri R V Pathak Auditorium, Gujarati Sahitya Parishad

Time: October 14, 2011, evening

Seminar Theme: My Tagore; Why Tagore

Speakers:

William Radice, England. – Poet, Tagore scholar and translator. Tagore, the Man of letters Martin Kaempchen, Germany and Santiniketan – Tagore scholar and translator, works in Santhal village near Santiniketan for more than 20 years – Tagore and rural education               

Partha Ghose, Kolkata – Physicist and Music  expert – Tagore, the Music Maker                  

R. Sivakumar, Santiniketan – Art Historian – Tagore, the painter

K. Satchidanandan, Delhi – Eminent poet, – Tagore and his vision of India                

Niranjan Bhagat, Ahmedabad – Eminent Poet – Tagore’s Universal Humanism

Venue: Shri Hiralal Bhagawati Auditorium, Gujarat Vishvakosh Trust

Time: October 15, 2011. Two sessions of two hours each in morning and afternoon.

This is for your information with a request to pass it on to those interested.

With best regards,

Shailesh Parekh

For Ravindra Bhavan, Ahmedabad

અણ્ણા કી યે આંધી હૈ, ઔર યે દૂજા ગાંધી હૈ… અણ્ણા હમ તુમ્હારે સાથ હૈ… લોકપાલ (કે જનલોકપાલ) હમારા હક્ક હૈ… આવા સૂત્રોથી હમણાના દિવસોમાં આખું ભારત અને મીડિયા ગૂંજી રહ્યું છે. રામલીલા મેદાન મેદનીથી ઉભરાઈ ગયું છે, રસ્તાઓ પર લોકોના ટોળાં પોસ્ટર અને મશાલ લઈને નીકળી પડ્યાં છે, બાઈકર્સ અને સાયકલીસ્ટોની સવારી ગલીએ ગલીએ ગૂંજતી દેખાય છે. અરે, સ્કૂલો અને કોલેજોના વિદ્યાર્થીઓ પણ બાકાત નથી રહ્યાં આંદોલનની ગતિ તેજ કરવા માટે.

ભ્રષ્ટાચારે ભારત અને તેની પ્રજાને કેટલી હદે હેરાન કર્યું છે તેનું પરિણામ બતાવી રહ્યું છે આ જનસૈલાબનું આક્રોશભર્યું આંદોલન. ખરેખર, લોકોનો આટલો આક્રોશ અને જાગૃતતા જોઈને આંખ ભરાઈ આવે છે. ભારતની આઝાદીના સમયના જોયેલા ચળવળના બ્લેક એન્ડ વ્હાઈટના વિડીયો આંખો સામે રંગીન થઈને દેખાય તેવું લાગી રહ્યું છે. અણ્ણાના સમર્થનમાં હજ્જારોની ભીડ ઉમટી પડી છે, ગામ અને શહેરના દરેક લોકોમાં વિરોધનો આક્રોશ જોવા મળી રહ્યો છે. પરંતુ આ બધું જોતાં નથી કરવો તેમ છતાં મનમાં થોડો વિચાર એવો થાય છે કે શું ખરેખર રસ્તા ઉપર આવી ચડેલી, રામલીલા મેદાનમાં ઉભરાયેલી ભારતની આ પ્રજા જાગી ગઈ છે? આ ઉમટેલી પ્રજાની મેદની ક્યાંક ભોળવાયેલું કે ઘેટાંચાલનું ‘ટોળું’ તો નથી ને? આવો ‘નેગેટીવ’ વિચાર કરીને ભારતની પ્રજાને પાછી પાડવાની કે તેની ખોટી ટિપ્પણી કરીને પોતાની જાતને સ્માર્ટ સાબિત કરવાનો એક રતિભર પણ ઈરાદો નથી. વિચાર એટલે આવે છે કે કારણકે જે પ્રજા આજે અણ્ણાના નેતૃત્ત્વ હેઠળ આટલી આક્રોશભરી થઈ ગઈ છે તે ખરેખર ભ્રષ્ટાચાર નાબૂદ કરવા માંગતી હોય તો તેમને અણ્ણા જેવા કોઈની જરૂર જ નથી. વાસ્તવમાં જો પ્રજા ખરેખર જાગૃત થાય તો અણ્ણા હજારે કે અન્ય કોઈ માટે આવા અનશનની કે વિરોધની નોબત જ ન આવી હોત.

હા, ક્ષણ ભર દિલ અને દિમાગ શાંત કરીને જરા વિચારી જુઓ, પોતાની આત્માને ઝંઝોળીને પૂછી જુઓ. ખરેખર, તમે એક જાગૃત નાગરિક બનીને આંદોલનનું સમર્થન કરી રહ્યાં છો? આ ફક્ત અણ્ણા હજારેના આંદોલન પૂરતી વાત નથી પરંતુ દરેક આંદોલન કે ચળવળમાં સમર્થન આપતી વખતે ઘેટાંના ટોળાનો ભાગ ન બની જઈએ તેની માટે છે. કારણકે જો સાચે જ ભ્રષ્ટાચાર તમને પસંદ નથી અને સમાજ તેમ જ દેશ માટે નુકસાનકારક માનો છો તો આ ભ્રષ્ટાચારને પોષવામાં મારા, તમારા અને એવાં દરેકનો જ હાથ છે. હાસ્તો, ફરજિયાત હેલ્મેટ પહેરવાનો કાયદો આવ્યો ત્યારે હેલ્મેટ કોણ નથી પહેરતું? આપણે જ. વળી, ટ્રાફિક પોલીસ પકડે તો 50 અને 100 રૂપિયાની લાંચ આપણે આપતી વખતે જરા પણ અચકાતાં નથી અને વળી એમાંય આપણે તો તેને ટેલેન્ટ ગણી બેસીએ છીએ. અરે, માન્યું કે પ્રજાસત્તાક દેશમાં કોઈ પણ કાયદો હોય તે પ્રજા માટે અને પ્રજા થકી હોવો જોઈએ. તો પછી જ્યારે કાયદો અમલમાં મૂકાયો તે સમયે જ રોકવા માટે આંદોલન કરવું જોઈએ ને? હવે જ્યારે રોજ 50 અને 100 ખિસ્સામાંથી જવા લાગ્યા ત્યારે આપણને ભાન થાય છે કે ભ્રષ્ટાચારનો રાફડો ફાટી નીકળ્યો. હૈયે હાથ રાખીને બોલો કે આમાં વાંક સૌથી વધુ કોનો? અરે જવા દો, આવા તો કેટલાંય ઉદાહરણો છે. આગ લાગે એટલે કૂવો ખોદવા બેસવાની આપણામાં માનસિકતા ભરાઈ ચૂકી છે એટલે આવા ભ્રષ્ટાચાર અને આંદોલન સામાન્ય થઈ ગયાં છે.

જો ખરેખર ભ્રષ્ટાચાર નાબૂદ કરવો હશે તો પ્રત્યેક નાગરિકે જાતે જ નક્કી કરવું પડશે અને લાંચ આપવાનું પણ બંધ કરવું પડશે. કારણકે કહેવાય છે ને કે વાંદરાને નીસરણી ન અપાય એટલે જો તમે લાંચ આપશો તો લેવાના જ છે. કદાચ તમે પણ એ જગ્યાએ હોવ તો એ જ કરો. હા, વાત સાચી છે એકદમ. કેમ, આપણે સરકારી નોકરીને પૈસા ભેગાં કરવાનું મશીન નથી સમજતાં? સરકારી નોકરી મળી જાય એટલે બસ જાણે જિંદગીમાં હવે કંઈ કરવાની જરૂર નહીં રહે તેવી માનસિકતા અને વિચારધારા સાથે આપણે જીવીએ છીએ. ફક્ત હવાલદાર જેવી માસિક રૂ.6000 નોકરી માટે રૂ. 6 લાખ સુધીની લાંચ આપીને નોકરી મેળવાતી હોય તો ત્યાં પછી એ છ લાખની વસૂલાત કેવી રીતે થાય છે તે આપણે સૌ જાણીએ છીએ.

અરે, દેશ (અને ખાસ કરીને ગુજરાત) ના રાજકીય પક્ષોની શરમજનક હરકત તો જુઓ. જ્યાં કોંગ્રેસ પક્ષ લોકાયુક્ત નિમવાની માંગણી સાથે ફક્ત ભાજપની ઘોર ખોદવા માટે (ભ્રષ્ટાચાર રોકવા નહીં) ગુજરાતમાં અનશન અને આંદોલન કરી રહી છે. ત્યારે દિલ્હીમાં કોંગ્રેસ લોકપાલ બિલ પાસ નથી કરી રહી તો પછી ગુજરાત અને કેન્દ્રનો કોંગ્રેસ પક્ષ અલગ અલગ છે કે શું ભાઈ? અરે ભ’ઈ (ગુજરાત કોંગ્રેસ) જરા તમારા હેડક્વાર્ટ્સમાં જ અપીલ કરો લોકપાલ બિલ પાસ કરવાનું તો એનો લાભ ગુજરાતને આપોઆપ થવાનો જ છે ને. રાજકીય રોટલાં શેકીને તેમ જ ખોટા દેખાડા કરીને ભોળી પ્રજાને ભટકતી કરવાનો પ્રયાસ બંધ કરો તેવી નમ્ર વિનંતી છે.

આપણે કહીએ છીએ કે પ્રજાના રૂપિયા છે, દેશ પ્રજાનો છે… અરે, પણ તમને દેશની ક્યાં પડી છે? આજનો પોલીસ, નેતા કે સરકારી કર્મચારી જેને આપણે ભ્રષ્ટાચારના રાક્ષસ માનીએ છીએ એ ગઈ કાલના આમ નાગરિક જ હતાં. એ આવ્યાં ક્યાંથી? તમારા અને મારા વચ્ચેથી જ આ નેતાઓ ઊભાં થયાં છે પરંતુ સતત લાંચ-રૂશ્વત લેવા અને આપવાના કલ્ચરમાં પોષાયેલા લોકોથી અન્ય કોઈ અપેક્ષા રાખી ન શકાય. એટલે સુધરવું તો આપણે જ પડશે.

સૌથી મહત્ત્વની વાત કરીએ તો, લોકપાલ અને લોકાયુક્ત આવી જશે તો શું થઈ જશે? જો એ પ્રતિનિધિ પણ ભ્રષ્ટાચારી બની ગયો તો? હા, આ થવાની શક્યતા સોયે સો ટકા છે, કારણકે હાલમાં પણ નેતા અને પ્રતિનિધિની નિમણૂક આપણે જ કરીએ છીએ ને. એટલે જરા થોભીને વિચારવાની જરૂર છે. જરૂર છે સિસ્ટમ બદલવાની, આપણે આપણી જાતને બદલવાની. આ બધા આંદોલન અને સમસ્યાનો એક જ હલ છે અને એ કે ભારતની પ્રજાએ ખરા અર્થમાં જાગવું પડશે. જે ફક્ત અણ્ણા સાથે એક દિવસ કે પંદર દિવસ જાગીને ઉજાગરા કે ભૂખ હડતાળ કરે નહીં ચાલે. આ માટે સાચા અર્થમાં તમારી આત્મા અને ઝમીરને હરહંમેશ જાગતો રાખવો પડશે.  લાંચ લેવાની સાથે સાથે આપવાની પણ બંધ કરવી અને કરાવવી પડશે.

સમાચાર 1 – ડૉ. ભોળાભાઈ પટેલની ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના નવા પ્રમુખ તરીકેની નિયુક્તિ. આ કાર્યપદ તેઓ ડિસેમ્બર 2011માં ભરાનારા જૂનાગઢ અધિવેશન પછી ગ્રહણ કરશે.

સમાચાર 2 -  આ વર્ષના નર્મદ પારિતોષિક વિજેતા છે જાણીતા સંશોધક અને તંત્રી એવા ડૉ. રમેશ શુક્લા અને અગ્રણી મરાઠી કાવ્યકાર શ્રી મંગેહ્સ પદગોંકર. આ પારિતોષિક નર્મદના જન્મદિન દિવસે એટલે કે 24 ઓગષ્ટના રોજ અર્પણ કરવામાં આવશે જે વિશ્વ ગુજરાતી ભાષા દિવસ તરીકે ઓળખાય છે. આ કાર્યક્રમ પાટકર હોલ મુંબઈમાં યોજાવાનો છે જેની નોંધ લેવી.  ગતવર્ષથી જ આ પ્રકારનો કાર્યક્રમ શરૂ કરવામાં આવ્યો છે. ગયા વર્ષે આ પારિતોષિક ડો. રઘુવીર ચૌધરી અને શ્રી મધુ મંગેશ કાર્નિકને મળેલ હતું.

જય ગુજરાતી.

ગુજરાતની આર્થિક રાજધાની ગણાતું અમદાવાદ શહેર આજે ફક્ત ભારત નહીં પરંતુ સંપૂર્ણ વિશ્વમાં ડંકો વગાડી રહ્યું છે. જો કે આ વાતને હવે ફોર્ચ્યુન દ્વારા પણ સમર્થન અપાયું છે. તેમ છતાં એક અમદાવાદી અને ગુજરાતી સહિત ભારતીય તરીકે ગૌરવ લેવાની બાબત એ છે કે સંપૂર્ણ વિશ્વમાં બિઝનેસ માટે સૌથી ઉત્તમ શહેરની યાદીમાં અમદાવાદ સૌથી મોખરે છે. જેની ટોપ 15ની યાદી કંઈક આ મુજબ છે.

Ahmedabad (India)
Austin (USA)
Bogota (Colombia)
Chengdu (China)
Chongqing (China)
Doha (Qatar)
Gurgaon (India)
Lagos (Nigeria)
Melbourne (Australia)
Salt Lake City (USA)
San Jose (Costa Rica)
Santiago (Chile)
Stockholm (Sweden)
Vancouver (Canada)
Warsaw (Poland)

તમે આ માટેની વધુ માહિતી તેમ જ સંપૂર્ણ યાદી અહીં ક્લિક કરીને જોઈ શકો છો.

આજે ગુજરાત અને અમદાવાદનો વિકાસ પૂરા વિશ્વમાં ગૂંજી રહ્યો છે તેમાં કોઈ બેમત નથી. જો કે અમદાવાનો આ વિકાસ હંમેશા સાહસિક વૃત્તિ માટે જાણીતા દરેક અમદાવાદીને આભારી છે. અમદાવાદમાં અત્યાર સુધીનો અનુભવ અમારી સાથે શેર કરો…

૨૬ જુલાઈ ૨૦૦૮નો એ ગોઝારો દિવસ અમદાવાદના નગરજનો ક્યારેય નહીં ભૂલી શકે. સાંજ પડતાં જ એક પછી એક વિસ્તારમાં સિરિયલ બોમ્બ બ્લાસ્ટ શરૃ થયા હતા. આ કરુણાંતિકાની પરાકાષ્ટા તો એ હતી કે લોહીતરસ્યા નરાધમોએ હોસ્પિટલ જેવા પવિત્ર સ્થળે પણ વિસ્ફોટ કરી દર્દથી કણસતા દર્દીઓ ડોકટરોના જીવ લીધા હતા. ‘માનવતા’ શબ્દના લીરેલીરાં ઉડાડીને હેવાનોએ સિવિલ હોસ્પિટલમાં કરેલા બ્લાસ્ટમાં ૨૫થી વધુના ફુરચે ફુરચે ઊડી ગયા હતા, જેમાં માસૂમ બાળકો પણ હતાં. જ્યાં જુઓ ત્યાં આક્રંદ, મરણચીસો , ધુમાડા, લોહીના છૂટતા ફુવારા અને અહીંતહીં ઊડી ગયેલા ક્ષતવિક્ષત અંગોના ટુકડાએ સૌ કોઈને હચમચાવી મૂક્યા હતા. આ દારુણ ઘટના દરમ્યાન સંતોષ લેવો હોય તો એ વાતનો લઈ શકાય કે આવી સ્થિતિમાં પણ એક માણસ બીજા માણસની મદદે દોડયો હતો. છતાં કેટલાકને વસવસો છે કે તેઓ હજી પણ વધુ મદદ કરી શક્યા હોત. ત્રણ વર્ષ પહેલાં ૨૬મીએ ટ્રોમા વોર્ડમાં જ્યાં લોહીની નદી વહી હતી ત્યાં આજે 26મી જુલાઈ 2011 ના રોજ વાતાવરણ સ્વસ્થ છે.  હા, ફક્ત ફરક એટલો છે કે વરસાદના કારણે લોહીની જગ્યાએ ક્યાંક પાણી વહેતું જોવા મળે છે. આ દર્દનાક દિવસની યાદ આજે પણ તાજી છે.  દુર્ઘટનામાં જીવ ગુમાવનારા કુટુંબીજનોને પોતાના સ્વજનની ખોટ સાલે છે. કેટલાંકના ઘરના મોભી મૃત્યુ પામતાં ઘર ચલાવવું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે. કેટલાક અપંગ થઈ જતાં જીવન દુષ્કર બન્યું છે. પ્રારંભમાં મળેલી સહાય અને મદદે દોડતી આવેલી સંસ્થાઓનું આશ્વાસન ઓસરવા માંડયું છે. નરી કઠોર વાસ્તવિકતા સામે આવીને ઊભી છે. અમદાવાદ પોતાના બાહોશ અને સાહસી સ્વભાવના કારણે ફરી પાછું તેના સ્વભાવે રંગાઈ ગયું છે. સમયનું ચક્ર ઝડપથી ત્રણ વર્ષ ફરી ગયું તેમ છતાં નજરે જોનારાઓને અને ખોનારાઓને તો હજુ પણ આ ઘટના ગઈ કાલની જ લાગે છે. કારણકે ‘છરા (છરાના ઘા) હજી પણ છે શરીરમાં, વેદના હજી પણ છે જીવનમાં’.

અમદાવાદની 26 જુલાઈ, મુંબઈની 12 માર્ચ 1993, 11 જુલાઈ 2006 અને 26 નવેમ્બર 2008 જેવી તારીખો ફરીવાર આવા ગોઝારા દિવસ તરીકે યાદ ન રખાય તે આપણે યાદ રાખવું જોઈએ. હુમલા કરવા આતંકવાદીઓની આદત બની ગઈ છે ત્યારે હિંમત અને જુસ્સો રાખીને એ હુમલાઓને ભૂલીને સામાન્ય જીવન જીવવાની ખોટી આદત આપણી બની ગઈ છે. જો તેમના હુમલાઓની આદત બદલવી હશે તો આપણે પણ આપણી આદત બદલવી જ પડશે. કારણકે ભારત સરકાર પાસેથી અપેક્ષા રાખવી એટલે જાણે ભિખારી પાસે જ ભિખ માંગવી તેવું થશે. આપણી સરકાર ફક્ત અણ્ણા હજારે તેમ જ બાબા રામદેવના સમર્થકોને ઢીબી શકે ખરી પરંતુ કસાબ જેવા આતંકવાદીઓને પોતે પુત્ર દત્તક લીધો હોય તેમ તેના પર કોઈ કાર્યવાહી ન કરી શકે.

એટલે જો કંઈ કરવું છે કે બદલાવની આશા રાખવી છે તે આપણે જ બદલવું પડશે. માટે આવો બતાવી દઈએ નાપાક લોકોને કે ફક્ત આપણી હિંમત અને જુસ્સો બોમ્બ બ્લાસ્ટને ભૂલાવવા માટે જ નથી જન્મ લેતો. પરંતુ જરૂર પડ્યે ત્યારે અન્યાયની સામે લડીને ન્યાય પણ છીનવી લઈ જાણે છે.

આખરે કંઈ ન કરીએ તો કંઈ નહીં પરંતુ માસૂમ અને નિર્દોષ અમદાવાદીઓ સહિત અન્ય આતંકવાદી હુમલામાં ગુમાવેલા જીવ પાછળ આજે આ ગોઝારા દિવસની તૃતીય વરસીએ તેમને શ્રદ્ધાંજલિ તો અર્પિત કરી જ શકીએ.

26 જુલાઈ 1999, બરાબર 12 વર્ષ પહેલા દેશના મુકુટ સમાન જમ્મુ-કાશ્મીરના દ્રાસ સબસેક્ટરમાંથી નાપાક પાકિસ્તાનીઓને ખદેડી દઈને ભારતીય જવાનોએ તિરંગો ફરકાવ્યો હતો. જોકે નવ સપ્તાહ સુધી લડાયેલા આ જંગમાં અનેક જવાનોએ શહીદી વહોરી હતી  ત્યારે આ મુકુટ સુરક્ષિત રહી શક્યો છે, જેને યાદ કરવાનો આ દિવસ છે. કારગિલ વિજય દિવસની પૂર્વસંધ્યાએ શહીદ જવાનોના સ્વજનોની આંખમાં આંસુ આવી ગયા હતા, જ્યારે તેમના સાથી જવાનો અને લશ્કરી  અધિકારીઓએ શ્રદ્ધાંજલિ આપી હતી. કારગિલ યુદ્ધ વખતે ભૂમિદળનું નેતૃત્વ સંભાળનારા પૂર્વ આર્મી ચીફ વી.પી. મલિકે આ યુદ્ધના શહીદ જવાન અને પરમવીરચક્ર વિજેતા કેપ્ટન મનોજ પાંડેની સ્મૃતિમાં દ્રાસમાં વોર મેમોરિયલ ગેલેરી ખુલ્લી મૂકી હતી. આ પ્રસંગે તેમણે કહ્યું હતું કે 'બહાદુર જવાનોના ચહેરા, શહીદો અને એવોર્ડ વિજેતાઓના કુટુંબીઓને જોઈને મને આશ્ચર્ય થાય છે કે આ નાયકો કઈ માટીના બનેલા છે ? તેઓ રાષ્ટ્રપ્રેમનું ઉદાહરણ છે.' મનોજ પાંડેએ પાકિસ્તાની સૈનિકોએ કબજે કરેલી ખૂબ જ મહત્ત્વની પોઝિશન એવી કારગિલ ક્ષેત્રની ખાલોબાર પહાડીને ફરી ભારતીય છાવણીમાં ફેરવી નાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. ૩ જુલાઈ, ૧૯૯૯ના દિવસે આ જ ક્ષેત્રમાં લડતા-લડતાં તે શહીદ થઈ ગયા હતા. મનોજના ભાઈ મનમોહન પાંડે તેમની માતા સાથે અહીં આવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે 'મારા ભાઈએ જીવનનું બલિદાન આપ્યું તે સ્થળે હું પ્રાર્થના કરવા માટે આવ્યો છું. મારા માટે આ મંદિર છે.'

એ સમય હતો જ્યારે સમગ્ર દેશ જાણે ધર્મ, જાતિ, સંપ્રદાય, અને ભાષાથી પર થઈને હિન્દુસ્તાન નામના વિશાળ અને શક્તિશાળી રાષ્ટ્રપુરુષમાં પરિવર્તિત થઈ ગયો હતો.  ત્યાં કોઈ ન હિન્દુ હતું કે ન મુસ્લિમ, ન શીખ હતું કે ન ઈસાઈ. ‘‘કાશ એ હિન્દુસ્તાન આજે પણ હયાત હોત...!’’ મા ભોમની આન, બાન અને શાનની રક્ષાની એ લડાઈમાં આ દેશની કેટલીયે માતાઓએ પોતાના ખોળાના ખૂંદનાર ખોયા, કેટલાય પિતાઓએ પોતાના કાળજાના ટૂકડાને ગુમાવ્યા, કેટલીય બહેનોએ રાખડી બંધાવનાર હાથ, તો અનેક સુહાગણોએ પોતાના સુહાગ, શું કામ? એ શહીદો અને તેમના પરિવારજનોએ આટલુ મોટું બલિદાન આપ્યું તેનો ક્યારેય આપણે વિચાર કર્યો છે...? આ દેશ માટે, તેના અમન અને ચેન માટે, તિરંગાની રક્ષા માટે... જાન આપવાના બદલામાં આપણે એ શહીદોને, એમના પરિવારજનોને શું આપ્યું? એ દિવસ લોકોને યાદ કરાવવો પડે છે. શહીદોની શહાદતને યાદ કરી તેમની યાદમાં બે આંસુ બહાવવાનું તો દૂર, ઊલટાનું તેમની શબપેટીઓ અને શહીદના પરિવારના હક્કનાં મકાનો પણ આ ભ્રષ્ટાચારી નેતાઓએ નથી છોડ્યાં. આજે પરિસ્થિતિ એ છે કે કારગિલ યુદ્ધ શહીદોની શહાદત કરતાં તાબુત કૌભાંડ અને આદર્શ સોસાયટી કૌભાંડ માટે વધુ યાદ કરવામાં આવે છે.

ભારતનો પ્રત્યેક નાગરિક જ્યારે ખુલ્લી હવામાં શ્વાસ લે છે અને સ્વતંત્રતા ભોગવે છે ત્યારે આ વીર સપૂતોની શહીદીને યાદ કરવી તેમની ફરજ બની જાય છે.

આવો મળીને શહાદત વ્હોરેલા વીરલાઓને ‘કારગિલ વિજય દિવસ’ ઉપર યાદ કરીને સલામ આપીએ... જય હિંદ !!!

21 જુલાઈ, 1911 આ દિવસે ઉમાશંકર જોષીનો જન્મ થયો હતો. જૂની પેઢી માટે આજે પણ ઉમાશંકર જોષી – ‘ગુજરાતી ભાષામાં લખનાર ભારતીય સાહિત્યકાર’ જેવા સાહિત્યકારની ઉણપ વર્તાઈ રહી છે. જ્યારે આજની નવી પેઢી કદાચ તેમને ફક્ત એક કવિ તરીકે જ જાણતી હશે અને તે પણ જો ગુજરાતી પાઠ્યપુસ્તકની ક્રમણિકામાં યાદીમાં કવિના નામ તરીકે ઉમાશંકર જોષીના નજર પડી હોય તો જ.

ગઈ કાલે 21 જુલાઈ, 2011ના રોજ શ્રી જોષીનો જન્મશતાબ્દી મહોત્સવ ટાગોર હોલ, પાલડી, અમદાવાદ ખાતે યોજાયો હતો. હું એક નવા અનુભવ અને તદ્દન પ્રકૃતિવિરોધી કાર્ય કરવા હિંમત કરીને ટાગોર હોલ ખાતે શ્રી ઉમાશંકર જોષીનો આ મહોત્સવ કાર્યક્રમ તરફ પ્રયાણ કર્યું હતું. પ્રકૃતિવિરોધી એટલે લખ્યું છે કારણકે કાવ્ય અને ગઝલ હંમેશા મને મૂંઝવી નાંખે છે કારણકે ગુજરાતી ભાષાના એ ભારે શબ્દો ક્યારેય મારા કાનથી દિલમાં ઉતર્યા નથી. જો કે આમ જોઈએ તો મારો પણ કોઈ વાંક નથી કારણકે મારો જન્મ મોડર્ન ગુજરાતમાં થયો અને કેળવણી ગુજલીશ (ગુજરાતી-ઈંગ્લીશનું મિશ્રણ) સાંભળી અને બોલીને થઈ છે. વળી, આજે બુક કરતાં વધારે ફેસબુકનો ઉપયોગ કરતો થયો છું ત્યારે સાહિત્યનું વાંચન તેમ જ તેની મહત્તા ક્યાંથી સમજાય?

તેમ છતાં એક ગુજરાતી હોવાના કારણે ગુજરાતી ભાષામાં ઊંડી સમજ ન હોવા છતાં પણ હંમેશા તેમાં મનના ખૂણે ક્યાંક (સોફ્ટ કોર્નર) તેના માટે પ્રેમ તો રહેલો જ હતો. બસ, ગઈ કાલે સાંજે કદાચ આ જ પ્રેમ કોર્નરમાંથી સેન્ટર પર આવી ગયો અને ટાગોર હોલ પર શ્રી ઉમાશંકર જોષી વિશે વધુ જાણવાની ઈચ્છાએ જન્મ લીધો. પ્રામાણિકપણે કહું તો મારા માટે ઉમાશંકર જોષી એટલે અભ્યાસ દરમ્યાન પુસ્તકમાં કવિ તરીકે વાંચેલ નામ અને એક જાણીતા કવિ હતાં, બસ આટલું જ.

ટાગોર હોલ પહોંચ્યો ત્યારે હોલની બહારના પેસેજમાં પ્રોજેક્ટર મૂકીને 50-60 સફેદ ખુરશી નાંખીને લોકો એક વ્યાખ્યાન સાંભળતા હતા તેના પર નજર ગઈ. મનમાં એક મૂકહાસ્ય થયું કે જે કાર્યક્રમ જોવા આવ્યો તેની આવી વ્યવસ્થા? આટલા જ શ્રોતાઓ? એ પણ પ્રોજેક્ટર પર? આવા અમુક ઘણાં પ્રશ્નોએ મારા મનમાં શંકા પેદા કરી દીધી. જો કે એટલામાં જ આમંત્રિત કરેલા મિત્ર બિનીત મોદી મળ્યાં અને તેમણે હોલની અંદર જઈને સાંભળવા જણાવ્યું ત્યારે શંકાઓનું મૃત્યુ થયું.

હોલમાં પ્રવેશ્યો ત્યારે દાદરા સુધી પહોંચતી વખતે મનમાં ફરી શંકા પેદા થઈ અને તેનું કારણ હતું નિરવ (પિનડ્રોપ) શાંતિ હતી. શંકાને વાચા મળી અને મનમાં બોલી બોસ હોલ ખાલીખમ લાગે છે એટલે કોઈ અવાજ નથી. કોણ આવે આજના જમાનામાં કાવ્ય અને સાહિત્યની મજા લેવા? ફેશન શો અને ડાન્સ શો જોવા માટે જ આવનારી ઈ-યુગ જનરેશનની પ્રજા ટાગોર હોલમાં ક્યાંથી ફરકે? દાદરના ત્રણ પગથિયા ચઢ્યો ત્યાં ફરી એકવાર શંકાઓનું મૃત્યુ થયું. કારણ શું? કારણ એ જ કે મારી નજર હોલમાં ચારેબાજુ ફરીવળી. પરંતુ ત્યાં કેટલાં હાજર છે તે જોવા માટે નહીં પરંતુ એટલા માટે કે અહીં તો કેટલાં બધાં હાજર છે તેવા આશ્ચર્યની સાથે આંખો પહોળી થઈ ગઈ. ચારેબાજુ ખીચોખીચ મેદની જોઈ હું દંગ રહી ગયો. વળી, બેસવાની જગ્યા ન મળતા છેવટે ચાલવાની જગ્યાએ પણ મદમસ્ત થઈને લોકો નીચે બેઠાં હતાં. પરંતુ આ મેદનીમાં જ્યારે 50 ટકાની વસ્તીમાં યંગિસ્તાન જોવા મળ્યું ત્યારે તો બાકી રહી ગયેલી મારી અંદરની શંકાઓનું જાણે મેં હત્યા કરવાનું ચાલુ કરી દીધું.

પોણો કલાક ઊભા રહીને માંડ માંડ બેસવા માટે ખુરશી મળી. શ્રી ઉમાશંકર જોષીના જીવનયાત્રાની સફરે મને પોણો કલાક ઊભો તો રાખ્યો અને તે પણ હોલમાં એ મારા માટે સૌથી આશ્ચર્યની વાત છે. વધુ રસ જાગ્યો અને ખુરશી પકડીને બેસી રહ્યો. એટલામાં શ્રી જોષી દ્વારા રચાયેલા કાવ્યોનું પઠન થવા લાગ્યું, તેમના કાવ્યો પર નૃત્ય થવા લાગ્યું ત્યારે કાવ્ય અને શાસ્ત્રીય સંગીત બંને પ્રત્યે માન અને રસ વધી ગયો. પરંતુ તેમના ‘જઠરાગ્નિ’એ રીતસર મારા જઠરમાં એક કંપન ઉભું કરી દીધું એવું લાગ્યું. આ વાક્યને જરાપણ અતિશયોક્તિ ન ગણતાં કારણકે હું ક્યારેય સાહિત્યરિસક નથી રહ્યો અને ક્યારેય પુસ્તકનું વાંચન નથી કર્યું માટે અહીં કોઈ લાગવગ કે કોઈ ભલામણ નથી. ફક્ત ને ફક્ત મારા પ્રામાણિક અનુભવો છે.

સૌથી વધુ રસ તેમ જ આનંદ એટલે મળ્યો કારણકે હોલમાં સાંભળેલા તેમના કાવ્યો વર્ષો પુરાણા હતાં પરંતુ અમારી ભાષામાં કહીએને તેનો ‘ટચ’ આજના જમાનાને પણ સ્પર્શે એવો હતો. પ્રિન્ટ થયેલા કાવ્યોના પાનાં પીળા અને ઝાંખા પડી ગયાં હતાં પરંતુ તેમનો મર્મ અને ચિતાર આજે પણ એટલાં જ તાજાં અને આજની પેઢીને પણ સ્પર્શે તેવા જ હતાં. અને આ જ કારણોસર હોલની મેદનીમાં મને મારા જેવાં યુવાન ચહેરાઓ પણ જોવા મળ્યાં હતાં.

બીજા દિવસે આવીને ઉમાશંકર જોષી વિશે વાંચવાનું અને જાણવાની મારી તીવ્ર ઈચ્છાને રોકી ન શક્યો. ત્યારે તેમની જીવનયાત્રા વાંચીને મારા મનમાંથી ફક્ત એક કવિ તરીકેની તદ્દન ‘ખોટી છાપ’ ભૂંસાઈ ગઈ. બસ, આ તેનું જ પરિણામ છે કે મારો સાહિત્યમાં રસ વધ્યો અને આટલું લખી કાઢ્યું. આટલી મહાન વ્યક્તિ વિશે લખ્યું છે ત્યારે ભૂલચૂક માફ કરશો.

કુનાલ પંડ્યા, અમદાવાદ

“પાન લીલું જોયું ને તમે યાદ આવ્યાં, જાણે મોસમનો પહેલો વરસાદ ઝીલ્યો રામ, એક તરણું કોળ્યું ને તમે યાદ આવ્યાં”

મોસમનો પહેલો વરસાદ વરસે છે ત્યારે આવી જ પંક્તિઓ લોકોના (ઉંમર પ્રમાણે હોં) મનમાં રટણ કરતી થઈ ગઈ હશે. વરસાદ વરસે ત્યારે બુંદોની સાથે સાથે સંસ્મરણોનો પણ મનમાં વરસાદ થવા લાગે છે. પહેલાં વરસાદમાં શું કર્યું હતું તેનું સમગ્ર ચિત્રણ આંખોની સમક્ષ ખડું થઈ જાય છે.

કોઈ હાઈ-વે પર કરેલ લોંગ ડ્રાઇવને યાદ કરે છે, તો કોઈ બાળપણમાં ચડ્ડીધારી મિત્રો સાથે કાગળની હોડી બનાવીને તરતી મૂકવાના અનુભવને યાદ કરે છે. કોલેજની બહાર ગરમાગરમ મકાઈ ખાવાનું, પ્રિયજન સાથે હાથમાં હાથ પકડીને ભીંજાતા ચાલવાનું, ભીની માટીની મહેંક, બાઈક લઈને મિત્રો સાથે ફરવાનું, પાણીમાં છબછબીયા કરવાનું, આકાશ સામે નજર કરી ચહેરા પર પડેલાં વરસાદનાં ટીપાંને સ્પર્શ કરવું, ચાલતી કારમાંથી હાથ બહાર કાઢીને વરસાદનો આનંદ માણવો, ઘેરા આકાશના ઘૂઘવાટાનો અવાજ સાંભળવો, મેઘધનુષને જોયા જ રાખવું અને કડાકા બોલાવતી વીજળીનો અવાજ સાંભળવો વગેરે જેવા ન જાણે કેટ કેટલાં સંસ્મરણો મગજના કોઈક ખૂણામાંથી ધૂળ ખંખેરીને ફટાક દઈને આંખોની સામે તાજાં થઈ જતાં હોય છે.

કદાચ, આટલું વાંચતી વખતે પણ તમારા જીવનનાં આવાં જ કેટલાંય દૃશ્યો  તમારી આંખો સમક્ષ હાજર થઈ ગયાં હશે, હેં ને !  જો તમારી પાસે પણ ‘પહેલાં પહેલાં વરસાદ’ના ભીના અને મધુર પ્રસંગોની યાદ હોય તો અમારી સાથે શેર કરો...